Als iemand van wie je houdt een verslaving heeft, verandert er vaak ongemerkt veel in jouw leven. Je maakt je zorgen, probeert problemen op te lossen en wilt voorkomen dat het verder misgaat. Misschien neem je steeds meer verantwoordelijkheden over, houd je rekening met stemmingen of probeer je voortdurend grip te houden op de situatie.

Voor je het weet, draait een groot deel van jouw leven om de ander. Het kan zijn dat je met jouw eigen gedrag de verslaving in stand houd.

Dit wordt ook wel codependentie genoemd.

Wat is codependentie?

Codependentie betekent niet simpelweg dat je ‘te afhankelijk’ bent van iemand. Bij naasten van mensen met een verslaving gaat het vaak om een patroon waarbij je zo sterk gericht raakt op de ander, dat je eigen behoeften, gevoelens en grenzen steeds verder naar de achtergrond verdwijnen.

Dat ontstaat meestal niet zomaar. Wanneer je leeft met iemand met een verslaving, kan er veel onzekerheid zijn. Je weet niet wat er morgen gebeurt en probeert daar op allerlei manieren mee om te gaan.

Je gaat bijvoorbeeld controleren of iemand gebruikt heeft, schulden oplossen, afspraken afzeggen, smoesjes bedenken, geld geven of steeds opnieuw proberen de ander te overtuigen om hulp te zoeken.

Niet omdat je zwak bent, maar omdat je betrokken bent en hoopt dat het beter wordt.

Wanneer raak je jezelf kwijt?

Misschien herken je dat je:

• veel bezig bent met wat de ander doet of juist niet doet;
• je verantwoordelijk voelt voor zijn of haar welzijn;
• moeilijk nee kunt zeggen;
• steeds opnieuw problemen probeert op te lossen;
• je schuldig voelt wanneer je voor jezelf kiest;
• voortdurend alert bent op de stemming van de ander;
• grenzen stelt, maar ze daarna toch weer loslaat;
• nauwelijks meer weet wat jij zelf nodig hebt.

Langzaam kan je aandacht steeds verder verschuiven van jouw leven naar de verslaving van de ander.

En juist daar zit vaak de pijn: je probeert de ander niet kwijt te raken, maar ondertussen raak je steeds meer jezelf kwijt.

Loslaten betekent niet dat je de ander laat vallen

Voor veel naasten klinkt ‘loslaten’ hard. Alsof je iemand aan zijn lot moet overlaten of niet meer mag helpen.

Maar daar gaat het niet om.

Het gaat erom dat je leert onderscheiden wat van jou is en wat bij de ander hoort. Je kunt betrokken blijven, liefhebben en steun bieden, zonder iedere consequentie van de verslaving op te vangen.

Je hebt geen controle over het gebruik of de keuzes van de ander. Je hebt wél invloed op hoe jij met de situatie omgaat, welke grenzen je stelt en hoeveel ruimte de verslaving in jouw eigen leven krijgt.

Van zorgen voor de ander naar zorgen voor jezelf

Uit patronen van codependentie komen begint daarom niet bij de vraag:

Hoe krijg ik de ander zover dat hij of zij verandert?

Maar bij vragen als:

Wat doet deze situatie met mij? Waar liggen mijn grenzen? Wat heb ík nodig? En hoe wil ik mijn eigen leven verder vormgeven?

Dat kan lastig zijn wanneer je lange tijd vooral met de ander bezig bent geweest. Toch kun je stap voor stap weer ruimte maken voor jezelf.

Je kunt er voor de ander zijn, zonder jezelf te verliezen.

Bij Naast&Nu begeleid ik naasten van mensen met een verslaving om die beweging te maken: minder leven vanuit zorgen, schuld en verantwoordelijkheid voor de ander en meer vanuit rust, grenzen en regie over het eigen leven.

Grenzen stellen als je partner verslaafd is

Als je partner verslaafd is, kunnen grenzen steeds verder vervagen. Misschien pas je je voortdurend aan om ruzie te voorkomen, houd je rekening met de stemming van je partner of probeer je situaties op te lossen voordat ze uit de hand lopen.

Langzaam kan het gebeuren dat het leven steeds meer wordt bepaald door het gedrag van de ander. Wat jij nodig hebt, raakt daardoor op de achtergrond.

Grenzen stellen als je partner verslaafd is kan ontzettend moeilijk zijn. Toch zijn grenzen juist in een relatie waarin verslaving een rol speelt belangrijk. Niet om je partner te controleren of te veranderen, maar om jezelf te beschermen en duidelijk te maken wat voor jou wel en niet acceptabel is.

Wat is een grens?

Een grens laat zien wat voor jou oké is en wat niet. Het gaat over hoe jij behandeld wilt worden en wat jij nodig hebt om je goed en veilig te voelen. Grenzen zijn er in allerlei relaties. Met je partner, familie, vrienden, collega’s en andere mensen om je heen.

Wanneer je weinig grenzen stelt, kun je je steeds meer aanpassen aan de ander. Je houdt misschien rekening met alles wat er kan gebeuren en stelt je eigen behoeften steeds uit. Bij een verslaving kan dit proces sterker worden. Je probeert de rust te bewaren, voorkomt conflicten of neemt verantwoordelijkheden over die eigenlijk niet van jou zijn.

Waarom is grenzen stellen als je partner verslaafd is zo moeilijk?

Een grens stellen klinkt eenvoudig, maar in de praktijk kan het behoorlijk spannend zijn. Misschien ben je bang dat je partner boos wordt. Of dat je wordt gezien als egoïstisch of ongevoelig. Misschien ben je bang om je partner kwijt te raken.

Ook kun je bang zijn dat het stellen van een grens gevolgen heeft voor de situatie. Wat als je partner meer gaat gebruiken? Wat als er een terugval komt? Wat als de situatie thuis daardoor nog moeilijker wordt?

Als je al lange tijd gewend bent om jezelf aan te passen, kan het bovendien vreemd voelen om ineens voor jezelf te kiezen. Toch betekent een grens stellen niet dat je de ander in de steek laat.

Grenzen zijn geen straf

Een grens is niet bedoeld om de ander te straffen of te controleren. Je kunt je partner niet dwingen om te stoppen met gebruiken. Je kunt ook niet bepalen hoe de ander reageert op jouw grens. Waar je wel iets over te zeggen hebt, is wat jij accepteert en hoe jij zelf reageert wanneer een grens wordt overschreden. Dat kan een belangrijk verschil zijn.

In plaats van voortdurend bezig te zijn met het gedrag van je partner, ontstaat er weer ruimte om te kijken naar jezelf.

Een grens gaat niet over wat je partner moet doen, maar over wat jij zelf doet. Je kunt bijvoorbeeld zeggen: “Als je onder invloed bent, ga ik niet met je in gesprek. Ik ga dan naar een andere ruimte.” Zo maak je duidelijk wat voor jou niet acceptabel is én welke keuze jij zelf maakt.

Wat gebeurt er als je jezelf steeds wegcijfert?

Wanneer je je voortdurend aanpast aan de verslaving van je partner, kan het steeds moeilijker worden om te voelen wat jij zelf eigenlijk wilt en nodig hebt. Je bent misschien voortdurend alert. Je piekert over wat er thuis gaat gebeuren en probeert de sfeer goed te houden. Op den duur kan dat veel van je vragen. Je kunt je uitgeput, gespannen of verdrietig voelen en het gevoel krijgen dat je jezelf steeds verder kwijtraakt.

Grenzen stellen kan helpen om weer duidelijker te voelen waar jij staat. Het gaat niet om hard worden of minder van je partner gaan houden. Het gaat erom dat jij jezelf niet helemaal uit het oog verliest.

Grenzen geven duidelijkheid

Een grens geeft duidelijkheid over wat jij wel en niet kunt accepteren. Dat kan in het begin ongemakkelijk zijn. Zeker als de ander gewend is geraakt aan jouw aanpassing.

Misschien komt er boosheid of weerstand. Dat kan je onzeker maken en ervoor zorgen dat je je grens weer wilt intrekken. Maar de reactie van een ander betekent niet automatisch dat jouw grens verkeerd is. Je mag aangeven wat jij nodig hebt.

Voor jezelf kiezen is niet egoïstisch

Veel naasten vinden het moeilijk om voor zichzelf te kiezen. Je bent misschien zo gewend geraakt aan het zorgen voor je partner dat je eigen behoeften minder belangrijk lijken. Toch is voor jezelf zorgen geen egoïsme.

Je hoeft niet voortdurend beschikbaar te zijn. Je hoeft niet ieder probleem op te lossen. En je hoeft niet de gevolgen van de verslaving van een ander te dragen.

Grenzen kunnen juist zorgen voor meer zelfrespect, duidelijkheid en rust.

Je hoeft dit niet alleen uit te zoeken

Grenzen stellen wanneer je partner verslaafd is, vraagt moed. Zeker wanneer je bang bent voor de reactie van de ander of al lange tijd gewend bent om jezelf aan te passen.

Het kan helpen om eens stil te staan bij de vraag:

Waar ben ik mezelf steeds meer gaan aanpassen aan de verslaving van mijn partner?

Alleen al die vraag kan een eerste stap zijn naar meer bewustwording.

Bij Naast&Nu begeleid ik naasten van mensen met een verslaving die merken dat ze zichzelf steeds meer zijn kwijtgeraakt. Samen kijken we naar jouw situatie, jouw behoeften en waar jij weer meer invloed op kunt nemen.

Je hoeft de verslaving van je partner niet op te lossen om beter voor jezelf te kunnen zorgen.

Mijn partner is verslaafd. En nu?

Als je partner een verslaving heeft, komt jouw leven langzaam ook in het teken van die verslaving te staan. Je probeert sterk te zijn, je lost problemen op en houdt de rust in huis. Misschien verzin je excuses voor het gedrag van de ander, neem je steeds meer verantwoordelijkheden op je of hoop je dat het morgen beter zal gaan. Misschien herken je het gevoel dat je voortdurend op je hoede bent. Je weet nooit hoe de dag zal verlopen en past je steeds meer aan om de rust te bewaren.

Je piekert veel, slaapt slecht of voelt je schuldig als je eens voor jezelf kiest. Je bent zo bezig met de ander, dat er nauwelijks nog ruimte is voor jouw eigen behoeften. Langzaam raak je jezelf kwijt in de verslaving van de ander.

Als partner van iemand met een verslaving ben je niet de enige die hiermee worstelt. Ook ouders, kinderen, broers, zussen en andere naasten herkennen vaak deze gevoelens.

Waarom heeft de verslaving zoveel invloed op jou?

Vaak pas je je, bewust of onbewust, aan de situatie aan. Je probeert ruzies te voorkomen, de ander te helpen of de controle terug te krijgen. Je hoopt dat als jij maar genoeg doet, de situatie zal veranderen.

Dat is heel begrijpelijk. Je doet wat op dat moment nodig is om de situatie voor jou draaglijk te maken.

Toch kan het gebeuren dat je steeds meer verantwoordelijkheid gaat dragen voor iets waar je uiteindelijk geen controle over hebt: de verslaving van een ander.

Een verslaving raakt zelden alleen degene die gebruikt. De gevolgen zijn vaak voelbaar voor het hele gezin en de mensen daaromheen. Daarom wordt verslaving ook wel een familieziekte genoemd.

Hoe merk je dat je jezelf kwijtraakt?

Misschien herken je één of meer van deze signalen:

• Je bent voortdurend alert en staat altijd ‘aan’.
• Je voelt je verantwoordelijk voor de ander.
• Je vindt het moeilijk om grenzen te stellen.
• Je stelt je eigen wensen steeds uit.
• Je ervaart schuldgevoel als je voor jezelf kiest.
• Je bent moe, gespannen of piekert veel.
• Je hebt het gevoel dat niemand echt begrijpt wat je doormaakt.
• Je verliest sociale contacten.

Langdurige stress laat zijn sporen na. Pas na verloop van tijd besef je hoeveel ruimte de verslaving in jouw leven is gaan innemen.

Mijn partner is verslaafd: wat kan ik doen?

Jíj kunt geen keuzes voor je partner maken. Je kunt iemand niet dwingen om te veranderen. Dat is misschien niet het antwoord dat je wilt horen. Toch is het belangrijk om te erkennen dat jij de verslaving van je partner niet kunt oplossen. Je kunt wel invloed hebben op hoe jij ermee omgaat.

Wat je wél kunt doen, is opnieuw aandacht geven aan jezelf.

Een paar eerste stappen kunnen zijn:

• Vraag jezelf iedere dag af: Hoe gaat het eigenlijk met mij? Sta stil bij je gevoelens.
• Zoek steun bij iemand die zonder oordeel naar je luistert.
• Gun jezelf rust, ook als de situatie van je partner nog niet verandert.
• Wees mild voor jezelf. Je doet wat je kunt in een moeilijke situatie.

Voor jezelf zorgen betekent niet dat je de ander opgeeft. Het betekent dat jij óók aandacht verdient.

Een eenvoudige oefening

Pak een vel papier en verdeel het in tweeën

Schrijf op de ene helft de dingen waar je invloed op hebt, zoals je eigen keuzes, je reacties en hoe je voor jezelf zorgt.

Schrijf op de andere helft alles waar jij geen invloed op hebt, zoals of je partner stopt met gebruiken, eerlijk is of hulp accepteert.

Kijk daarna eerlijk naar waar jouw energie de afgelopen tijd vooral naartoe is gegaan. Dit inzicht alleen kan al helpen om andere keuzes te maken.

Waarom ik dit werk doe

Ruim dertig jaar geleden had ik zelf een relatie met iemand met een heroïneverslaving. Destijds was er weinig aandacht voor de mensen om de verslaafde heen. Ik weet uit eigen ervaring hoe gemakkelijk je jezelf kunt verliezen in de zorgen om iemand van wie je houdt. Ik stapte in een rollercoaster die maar door bleef gaan, totdat ik besloot zelf aan de rem te trekken.

Mijn eigen ervaring, de opleidingen die ik volgde én de jaren waarin ik mantelzorger was voor mijn ex-partner tijdens de laatste fase van zijn leven, hebben mij gebracht waar ik nu sta. Met Naast&Nu bied ik hulp aan naasten van mensen met een verslaving zodat ze meer rust en ruimte krijgen en de regie over hun eigen leven kunnen terugnemen.

Je hoeft het niet alleen te doen

Je bent niet verantwoordelijk voor de keuzes van een ander. Je bent wél verantwoordelijk voor hoe jij voor jezelf zorgt. Dat is niet egoïstisch. Juist wanneer jij weer steviger staat, kan de dynamiek binnen de relatie veranderen en ontstaat er ruimte voor andere keuzes.

Herken je jezelf in dit verhaal? Neem gerust contact op voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek. Samen kijken we hoe jij weer meer rust, ruimte en regie kunt ervaren – ongeacht de keuzes die de ander maakt.